nagłówek

O Klinice » Historia



Historia i osiągnięcia I Kliniki Chorób Dzieci, a następnie Kliniki Hematologii i Onkologii Dziecięcej i Kliniki Onkologii, Hematologii i Transplantologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Poznaniu w latach 1972-2006

a) Działalność organizacyjna

I Klinika Chorób Dzieci AM w Poznaniu kierowana przez prof. dr Teodora Rafińskiego wprowadziła się do obecnej siedziby, tj. Szpitala Klinicznego im. Karola Jonschera, w 1972 r. jako jedna z klinik ogólnopediatrycznych Instytutu Pediatrii. Wykształciły się tam dwa główne kierunki zainteresowań kliniczno-naukowych, tj. pneumonologia dziecięca (reprezentowana przez prof. T. Rafińskiego) oraz hematologia dziecięca (reprezentowana przez doc. U. Radwańską). Uprawniano je na dwóch oddziałach, a mianowicie pneumonologicznym (25 łóżek) i hematologicznym (25 łóżek). Ponadto, w tym okresie 10 łóżek zajmowali chorzy z chorobami tkanki łącznej. Na początku lat osiemdziesiątych liczbę łóżek I Kliniki zredukowano do 20 pneumonologicznych i 35 hematologiczno-onkologicznych. Od początku istnienia I Klinika posiadała własne laboratorium, które stopniowo przekształciło się w pracownię immunologiczną. Ponadto przy Klinice funkcjonowało laboratorium oraz pracownia aerozoloterapii i diagnostyki czynnościowej płuc. Również od początku przy Klinice działała przykliniczna poradnia hematologiczna, potem poradnia hematologiczno-onkologiczna, pracująca przez wiele lat w trudnych warunkach wśród innych poradni Instytutu Pediatrii, a od grudnia 2001 r. nowym budynku mieszczącym ww. Poradnię, Oddział Dziennego Pobytu i Hotel dla Matki z Dzieckiem.

W 1989 r. w I Klinice podjął działalność Oddział Transplantacji Szpiku Kostnego (prowadzony przez dr J. Wachowiaka) - najpierw 2-łóżkowy, potem 4-łóżkowy, a od grudnia 2005 r. - po nadbudowie piętra nad głównym budynkiem Szpitala - 8 łóżkowy z Poradnią Transplantacji Szpiku i z odpowiednim zapleczem laboratoryjnym.

W latach osiemdziesiątych, w związku z koniecznością leczenia nie tylko rozrostowych chorób krwi, ale również guzów litych, utworzono pierwszy w Polsce Ośrodek Kompleksowego Leczenia Nowotworów u Dzieci. W skład tego Ośrodka poza I Kliniką Chorób Dzieci, weszła Klinika Chirurgii Dziecięcej, Oddział Neurochirurgii Dziecięcej, Instytut Ortopedii i Rehabilitacji, Wielkopolskie Centrum Onkologii (w zakresie radioterapii), Zakład Anatomii Patologicznej AM oraz sieć dziecięcych poradni onkologicznych zorganizowanych we wszystkich największych miastach Wielkopolski.

W związku z coraz wiekszą liczbą dzieci z chorobami nowotworowymi, które trafiały do Kliniki, koniecznością stało się przeniesienie terapii skaz krwotocznych oraz niedokrwistości (za wyjątkiem niedokrwistości aplastycznych) z Kliniki do Wojewódzkiego Szpitala Dziecięcego im. B. Krysiewicza (Ordynator Oddziału: dr Halina Bobrowska - były asystent Kliniki). W 1994 r. nastąpiło wydzielenie z I Kliniki Chorób Dzieci samodzielnej Kliniki Pneumonologii Dziecięcej (kierownik: prof. dr hab. med. Jerzy Alkiewicz). W następnym roku oddział hematologiczny I Kliniki Chorób Dzieci otrzymał nazwę Kliniki Hematologii i Onkologii Dziecięcej, kierowanej przez prof. Urszulę Radwańską. Z chwilą przejścia tej ostatniej na emeryturę w 1995 r., kierownictwo wspomnianej Kliniki objął doc. Paweł Kołecki. W dniu 1 lipca 2001 r. obowiązki kierownika Kliniki powierzono prof. Jackowi Wachowiakowi, który w listopadzie 2003 r. powołany został na stanowisko kierownika Kliniki.

W 2003 r. rozwiązany został Instytut Pediatrii AM w Poznaniu, a Klinika Hematologii i Onkologii Dziecięcej znalazła się w strukturze II Katedry Pediatrii. W 2004 r. w związku z uzyskaniem przez Klinikę akredytacji na prowadzenie podyplomowego szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pediatrii, onkologii i hematologii dziecięcej oraz transplantologii klinicznej, a także w związku z systematycznym rozwojem działalności transplantacyjnej, nazwa Kliniki została zmieniona na Klinika Onkologii, Hematologii i Transplantologii Pediatrycznej.


b) Działalność kliniczna i naukowa

Początkowo zainteresowania kliniczne i naukowe Kliniki Hematologii i Onkologii koncentrowały się wokół zagadnień fizjopatologii układu krwiotwórczego, zwłaszcza niedokrwistości aplastycznych. Właśnie w ciężkiej niedokrwistości plastycznej dokonano w 1982 r. pierwszej w Polsce transplantacji szpiku kostnego wykonanej zgodnie ze wspólczesną wiedzą medyczną. W 1985 r. wdrożono leczenie ciężkiej nabytej niedokrwistości aplastycznej za pomocą lymphoglobuliny (Wachowiak J., Radwańska U.: Globulina przeciwlimfocytarna w leczeniu nabytej niedokrwistości aplastycznej. Ped. Pol., 1989, 64, 421-425). Od 1989 transplantacje szpiku przeprowadza się już systematycznie (prof. Jacek Wachowiak), przy czym dzięki współpracy z Zakładem Radioterapii Wielkopolskiego Centrum Onkologii (Prof. J. Malicki) zaczęto je po raz pierwszy w Polsce poprzedzać frakcjonowanym napromienianiem całego ciała (m.in. J.Wachowiak i in.: Can busulfan relapce fractionated total body irradiation as condotioning regiment for allogeneic bona marrow transplantation in children with acute lymphoblastic leukemia?, Acta Haemat. Pol. 1995, 26, 377).

Główne kierunki badań naukowych i Klinicznych dotyczyły białaczki dziecięcej. Poszerzono możliwości diagnostyczne i prognostyczne w tej chorobie poprzez zastosowanie badań mikroskopowo-elektronowych (m.in. A. Topiłko, U. Radwańska i in.: Morphological analysis and differential diagnosis of ac. leukemia in children by elektron microscopy, J Submicroscop Cytology 1974, 6, 191) i wczesne zastosowanie przeciwciał monoklonalnych (m.in. P. Kołecki, U. Radwańska: Subklasyfikacja immunologiczna w ostrej białaczce limfoblastycznej u dzieci, Ped. Pol. 1988, 63, 693). Przede wszystkim jednak Klinika jako pierwsza w Polsce zaczęła stosować napromienianie czaszki w zapobieganiu białaczce mózgu (H.Gerwelowa, U.Radwańska i in.: Skojarzone leczenie rubidomycyną i winkrystyną w ostrych białaczkach u dzieci, Ped. Pol. 1972, 47, 573; U.Radwańska i in.: Tellegammaterapia Co60 w zapobieganiu nacieczeniem białaczkowym w OUN u dzieci z ALL, Ostre białaczki u dzieci, Zielona Góra 1977, str. 91). Podobnie Klinika po raz pierwszy w Polsce zastosowała intensywne leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej według amerykańskiej grupy z St Jude Children´s Research Hospital (Memphis), a potem oceniła jego wyniki w 7 ośrodkach hematologicznych w Polsce (U. Radwańska, D. Michalewska i in.: Wyniki intensywnego leczenia 426 dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną, Acta Haemat. Pol. 1981, 12, 175). Nawiązanie kontaktu z czołowymi europejskimi ośrodkami hematologicznymi (prof. H. Riehm, Berlin, Hanower; prof. Schellong, Münster) spowodowało zastosowanie w Polsce bardzo intensywnego programu BFM, dzięki czemu odsetek trwałych wyleczeń w białaczce dziecięcej wzrósł do 70% - poprzednio takich wyleczeń nie było wcale, lub zdarzały się zupełnie sporadycznie (U. Radwańska, D. Michalewska, P. Kołecki i in.: Standard and intermediate risk acute lymphoblastic leukemia therapy in Poland, Acta Paediatr. Japonica 1995, 37, 31). Doskonalenie wyników leczenia ALL i ocena tych wyników była naczelnym zadaniem Kliniki w ramach prowadzonej przez prof. Jerzego Armatę Polskiej Pediatrycznej Grupy ds. Leczenia Białaczek i Chłoniaków (w ciągu blisko 30 lat).

W latach dziewięćdziesiątych zainteresowania kliniczno-naukowe rozrostowymi chorobami krwi poszerzono o guzy lite u dzieci. Wykazano korzyści kompleksowego leczenia tych guzów w drodze chemioterapii, radioterapii i postępowania chirurgicznego (U. Radwańska i in.: Wielospecjalistyczne leczenie choroby nowotworowej u dzieci w powołanym to tego ośrodku onkologicznym, Przeg. Ped. 1990, 20, 42). Powstały w Klinice modelowy Ośrodek Kompleksowego Leczenia Nowotworów u Dzieci, był pierwszą tego rodzaju placówką w Polsce, bowiem dotychczas istniejące ośrodki hematologiczno-onkologiczne zajmowały się albo tylko hematologią albo wyłącznie guzami litymi. Z inicjatywy I Kliniki powstała też w Poznaniu 1992 r. Polska Grupa ds. Leczenia Guzów Litych u Dzieci, skupiająca 8 polskich ośrodków onkologicznych, której pierwszą przewodnicząca była prof. U. Radwańska.

W ostatnich latach działalność kliniczno-naukowa koncentruje się m.in. na badaniach minimalnej choroby resztkowej u dzieci z ostrą białaczką limfobastyczną metodą RQ-PCR (M. Dawidowska i in.: Pattern of immunoglobulin and T-cell receptor (Ig/TCR) gene rearrangements in Polish pediatric acute lymphoblastic leukemia patients - implications for RQ-PCR-based assessmet of minimal residual disease. Leukemia Res 2006; 30: 1119), ocenie występowania i wyników leczenia ostrej białaczki bifenotypowej u dzieci (B. Konatkowska i in.: Retrospektywna ocena wyników leczenia dzieci z ostrą białaczką bifenotypową i ostrą białaczką z koekspresją determinant z linii limfoidalnej i mieloidalnej w latach 1995-2005 w materiale PPGLBC. Acta Haematol Pol 2005: 36 (supl.2): 161-162), znaczeniu ekspresji genu EVI1 u dzieci z ostra białaczką limfoblastyczną (J.Wachowiak i in.: EVI 1 gene expression in children with acute lymphoblastic leukemia Pedi Blood Cancer 2004; 43:4250), aktywności metylotransferazy tiopurynowej u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną (M. Chrzanowska i in.: Aktywność metylotransferazy tiopurynowej i jej znaczenie kliniczne u dzieci chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną. Acta Haematol Pol 2003; 34 (supl. 2): 264), roli allogenicznej transplantacji w leczeniu wznowy ostrych białaczek u dzieci (J. Wachowiak i in. Allogeneic bone marrow transplantation in children with acute lymphoblastic leukemia in first and second complete remission conditioned with fractionated total body irradiation and cyclophosphamide or etoposide. Rep Pract Oncol Radiother 2002; 7:117; M. Leda I in.: Wyniki allogenicznej transplantacji komórek krwiotwórczych od rodzeństwa zgodnego w HLA u dzieci z ostrą białaczką nielimfoblastyczną w materiale Polskiej Pediatrycznej Grupy ds. Leczenia Białaczek i Chłoniaków. Przegląd Lek 2003; 60 (supl. 5):85), zastosowaniu treosulfanu w tzw. kondycjonowaniem do transplantacji komórek krwiotwórczych w celu zmniejszeniu ryzyka zagrażających życiu powikłań toksycznych (J. Wachowiak i in.: Treosulfan-based preparative regimen for allogeneic HSCT in children with increased risk of conventional regimen related toxicity. Blood 2005; 106 (11, part 1): 500a), optymalizacji profilaktyki GvHD i poprawie efektu przeszczep przeciw białaczce po transplantacjach alogenicznych komórek krwiotwórczych (A. Pieczonka i in.: GvHD prophylaxis and GvL effect in children undergoing BMT from matched related donor for ALL in II CR. Bone Marrow Transplant. 2001, 27 (suppl. 1), S299), leczeniu poprzeszczepowej wznowy białaczki przy użyciu immunoterapii adoptywnej (A. Pieczonka i in.: Donor lymphocyte infusion for treatment of hematological leukemia relapse after allogeneic bone marrow transplantation. Bone Marrow Transplant 2002; 30 (suppl. 1): S63) oraz drugiej transplantacji allogenicznych komórek krwiotwórczych (J. Wachowiak i in.: Treosulfan-based preparative regimen for second hematopoietic stem cell transplantation in children with advanced hematological malignancies, Bone Marrow Transplant 2005; 35 (supl. 1): S96). W 2000 r. w Klinice po raz pierwszy w świecie zastosowano treosulfan w przygotowaniu do transplantacji komórek krwiotwórczych u dzieci. W latach 2003-2005 Klinika w ramach EBMT Pediatric Diseases Working Party koordynowała retrospektywne badanie dotyczące zastosowania treosulfanu u dzieci, a obecnie koordynuje przygotowania do podjęcia badania prospektywnego dotyczącego tego zagadnienia.

W 2003 r. w ramach Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej powstała Polska Pediatryczna Grupa ds. Transplantacji Komórek Krwiotwórczych, której pierwszym przewodniczącym został prof. J. Wachowiak.

Od 1999 r. co dwa lata Klinika organizuje międzynarodowe sympozja poświęcone najtrudniejszym problemom transplantacji komórek krwiotwórczych u dzieci.
W Klinice w latach 1972-2006 stopień doktora nauk medycznych uzyskało 28 osób, 4 osób stopień naukowy doktora habilitowanego, a 3 osoby tytuł naukowy profesora nauk medycznych.

Opracował prof. Jacek Wachowiak z wykorzystaniem materiałów dotyczących lat 1972-2003 przygotowanych przez prof. Urszulę Radwańską.

Poznań, 31 października 2006 r.

stopka lewa strona
stopka prawa strona